طرحواره درمانی چیست؟

شاید شما نیز درباره‌ی موضوعات مربوط به طرحواره‌ها و یا تله های زندگی شنیده باشید اما همچنان آشنایی کاملی با این مفاهیم ندارید. این مدل از درمان برای اولین بار توسط دکتر جفری یانگ Jeffrey Young ارائه شد و بلافاصله توجه‌های بسیار زیادی را به خود جلب کرد. رویکرد درمانی بر اساس تئوری طرحواره ها در عمل بلافاصله نتایج بسیار مثبتی را نشان داد و به این شکل مطالب بیان شده از طرف دکتر جف یانگ به صورت کامل در طول این سال‌ها تایید شد. به این شکل، افرادی که در طول سال‌های طولانی با پترن‌های فکری منفی دست و پنجه نرم می‌کردند سرانجام توانستند به سمت بهبود شرایط قدم بردارند. در این مقاله قصد داریم به صورت کلی طرحواره درمانی را مورد بررسی قرار دهیم.

 

طرحواره ها چیست؟

تئوری طرحواره درمانی برای اولین بار توسط دکتر جفری یانگ یانگ Jeffrey Young ارائه شد. البته لازم به ذکر است که این تئوری در همکاری نزدیک با دکتر آرون بک Aron Beck توسعه یافت. این دو روانشناس بزرگ در دانشگاه مرکز درمانی دانشگاه پنسیلوانیا روی این تئوری کار کردند و تواسنتند در طول این سال‌ها به موفقیت‌های بسیاری در این مورد دست یابند. 

دکتر جف یانگ با بررسی بسیاری از مراجعین خود متوجه شد که آن‌ها در طول سال‌های طولانی طبق الگوهای از پیش مشخص‌شده‌ای فکر کرده، احساس کرده و تصمیم می‌گیرند. به این شکل دکتر جف یانگ برای حل بسیاری از مشکلات مراجعین شروع به کار کردن روی این الگوها و پترن‌های فکری کرد. این رویکرد درمانی سپس به طرحواره درمانی و یا همان Schema therapy مشهور شد. 

 

طرحواره ها چگونه شکل می‌گیرند؟

طرحواره‌ها در روزهای آغازین زندگی ما شکل می‌گیرند و دائما همراه ما هستند. این طرحواره ها می‌توانند به دلیل عدم پاسخگویی به برخی از نیازهای اساسی ما، رها شدگی و… در کودکی به وجود آیند. به عنوان مثال برخی از اعتقادهای برگرفته از تله‌های زندگی می‌توان به حس بازنده بودن، غیر دوست‌داشتنی بودن و… اشاره کرد. اگرچه طرحواره ها اغلب در کودکی ما شکل می‌گیرند اما برخی از آن‌ها همچنین می‌توانند پس از بلوغ به وجود آمده و یا تقویت شوند. 

اساس طرحواره درمانی در حقیقت کمک به مراجعین برای شکست این الگوهای فکری و فرار کردن از این تله‌ها است. به این شکل آن‌ها تصمیمات و رفتارهای اشتباهی را دائما بر اساس یک الگوی از پیش تعریف شده نخواهند داشت. البته نباید انتظار داشت که این مسیر چندان آسان باشد. این طرحواره‌ها به دلیل عمق خود در ناخودآگاه ما برای تغییر بسیار سخت هستند. اما هیچ گاه برای حرکت به سمت حل این مشکلات دیر نیست. 

همانگونه که گفته شد، طرحواره‌های ناسازگار اغلب نتیجه‌ی عدم دریافت پاسخ به نیازهای اساسی افراد در کودکی هستند. این نیازها شامل:

  • حس امنیت و دلبستگی به دیگران
  • حس هویت شخصی و استقلال
  • آزادی در بیان احساسات و نیازها از دیگران
  • قابلیت بازی کردن
  • حدود و مرزهای امن متناسب با سن

 

به علاوه، چهار نوع از تجربه‌های منفی و تلخ نیز می‌تواند به توسعه‌ی طرحواره‌ها بیانجامد. این چهار نوع تجربه‌ی منفی شامل:

 

  • نیازهای پاسخ‌داده‌نشده: این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که فرد محبتی از والدین (و یا افرادی که از او مراقبت می‌کنند) دریافت نمی‌کند و یا دیگر نیازهای احساسی او پاسخ داده نمی‌شود.
  • آسیب دیدن و یا قربانی شدن: این موضوع شرایطی را به تصویر می‌کشد که در آن فرد مورد سو استفاده قرار گرفته و یا دچار آسیب‌های مختلف می‌شود. 
  • افراط در مرزها و یا عدم داشتن حدود: این موضوع در شرایطی اتفاق می‌افتد که والدین به شکلی افراطی برای کودک خود مرزها را مشخص می‌کنند و یا از طرف دیگر، به صورت افراطی فرزند را رها کرده و برای او هیچ مرزی را قائل نمی‌شوند. 
  • هویت انتخابی: این موضوع مربوط به نوع جذب ویژگی‌ها و رفتارهای والدین توسط فرد است. افراد ممکن است برخی از این مدل‌های رفتاری و ویژگی‌ها را به طرحواره‌های ناسازگار توسعه دهند.

 

 

انواع طرحواره ها 

به صورت کلی ۱۸ طرحواره وجود دارند که در این مقاله می‌توانید به صورت کامل درباره‌ی آن‌ها بخوانید. اما به صورت کوتاه، ۱۸ طرحواره به شرح زیر هستند:

تله رهاشدگی

تله بی‌اعتمادی

تله محرومیت هیجانی

تله طرد اجتماعی

تله وابستگی

تله آسیب‌پذیری

خود تحول نیافته/گرفتار

تله شکست

تله استحقاق

تله خود انضباطی ناکافی

تله اطاعت

تله ایثار

تله پذیرش‌جویی/جلب توجه

تله منفی‌گرایی / بدبینی

تله بازداری هیجانی

تله معیارهای سرسختانه/عیب‌جویی افراطی

تله تنبیه

طرحواره درمانی چگونه است؟

در طول طرحواره درمانی، مراجعین با کمک درمانگر طرحواره‌های غیر سازگار و منفی خود را پیدا می‌کنند. به این شکل یک آگاهی کلی و مناسب از پترن‌های غیر سازنده‌ی ذهنی خود پیدا خواهند کرد و قادر خواند بود به سمت حل آن‌ها قدم بردارند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *